Voetbal: of hoe de belangrijkste bijzaak ter wereld onze menselijkheids-spiegel wordt.

Hoewel het nog steeds mijn favoriete sport is, begint het me toch meer en meer tegen te steken. De media heeft er, jawel, opnieuw wel iets mee te maken.

Zoals iedereen weet, waren er eeuwen geleden al activiteiten (met opzet gebruik ik niet het woord ‘sport’) die als de voorgangers van ’s wereld meest bekeken sport genoemd kunnen worden. In China zou in de derde eeuw v.C. een voetbal-achtige sport beoefend worden. Ook in Engeland tijdens de Middelleeuwen was een gelijkaardige sport waarbij twee dorpen het tegen elkaar opnamen, per regio verschillende de eerder officieuze regels. In Ierland zijn bewijzen opgedoken dat er in 1308 een wedstrijd gevoetbald werd. De toenmalige regels zijn niet bekend maar de feiten werden juridisch beschreven dat een bezoeker een speler onvrijwillig had neergestoken tijdens een wedstrijd. Vroege vormen van voetbal werden vaak gebannen door de agressie die vaak eindigde in verschillende doden. In vele culturen zullen er wel variatie op het voetbal bestaan hebben, het speelveld was verschillend, het aantal deelnemers, de speelbal, spelleiding, etc. maar in essentie zullen veel culturen wel hun vorm van het spelletje beoefend hebben.

Soit, alles evolueert en dus ook sport. We spreken pas van het echte voetbal in het tweede deel van de negentiende eeuw, vanaf dat er geschreven regels werden opgesteld. Zo is het moderne voetbalspel een meer geciviliseerde vorm van het rugby [wat vrij tegenstrijdig is omdat de tackles in rugby minder schade toebrengen dan die op het voetbalveld, meer bloed bij rugby, ja, maar de ernst van de blessures zijn vaak oppervlakkiger]. De eerste professionele club wordt beschouwd als Notts County FC, opgericht in 1862, in België is dat Royal Antwerp FC in 1888 (uit de taal blijkt al waar de roots liggen) en in Nederland is dat Koninklijke HFC uit Haarlem in 1879 die oorspronkelijk opgericht was als rugbyclub.

In den beginnen spraken we nog niet over wisselspelers zoals we het nu kennen. In de beginjaren was een wisselspeler iemand die een vaste speler ‘tijdelijk’ verving omdat hij later opdaagde. Tijdens de voorrondes voor de wereldbeker van 1954 in Zwitserland kon er gewisseld worden maar tijdens de eindfase was dit pas toegelaten vanaf 1970 in Mexico. Waarmee ik maar wil zeggen hoe belangrijk een wisselspeler tegenwoordig is, het was lange tijd een onbekend gegeven in het voetbal. Ook de gele en rode kaart werd pas laat geïntroduceerd. Zoals het spreekwoord gaat:

Football is a gentleman’s game played by hooligans. Rugby is a hooligan’s game played by gentlemen.

Lange tijd was er ook een zekere mate van fair-play in het voetbal. Wat vooral te maken heeft met de grondleggers van de sport, de Britten. Ene Ken Ashton, leraar van beroep, werd aangesteld om een op voorhand aangekondigde veldslag te leiden op de wereldbeker in Chili 1962, ook wel gekend als de Battle of Santiago. De eerste fout gebeurde na twaalf seconden en de eerste uitsluiting (zonder rode kaart nog toen) vond plaats na twaalf minuten. De speler in kwestie wilde het veld niet verlaten en werd door een politiemacht afgevoerd. De persoon op wie de fout gebeurde sloeg niet veel later een tegenstander maar mocht doorspelen. De wedstrijd ontaarde compleet en politie moest meermaals de rust op het veld herstellen. Voornoemde scheidsrechter bedacht het kaartensysteem. Een leraar zoekt constructieve oplossingen, niet? Toen hij jaren later via Kensington High Street in Londen reed en verkeerslichten naderde, bedacht hij ‘geel, afremmen, rustig aan’ en ‘rood, stop, je neemt niet deel aan het verkeer/spel’. Het systeem werd uitgetest in 1970 in Mexico en is sindsdien niet meer weg te denken. De uitvinder van het kaartensysteem overleed in 2001 op 86-jarige leeftijd.
De aanloop naar de wedstrijd tussen Italië en Chili, die de battle of Santiago was, werd door de media uitgespeeld. Italiaanse media berichtten over de lokale bevolking en schaamden zowat alles wat ze konden. De Chileense media vuurden op dezelfde wijze terug en noemden de Italianen maffiosi, druggebruikers en oversekst. Chili won met 2-0, voor wie het mocht interesseren, en ze eindigde derde na Brazilië en Tsjechoslowakije.

Beide evoluties zijn goed voor het spel an sich. Al ligt het in de aard van de mens om de wet te omzeilen. Je minst goede speler de beste van de tegenstander uit te laten schakelen, zie je hopelijk tegenwoordig minder. Je ziet wel dat bepaalde spelers bewust een extra gele kaart pakken om zelf te kiezen wanneer een schorsingsdag uit te zitten om nadien tijdens een belangrijke match toch opnieuw op te draven. Het pakken van een rode kaart in de laatste minuten was ook een vaak voorkomend gegeven. Dat elke rode kaart nadien bekeken werd door een reviewcommissie en een bepaalde reeks gele kaarten ook, maakt het al iets beter overzienbaar. Feit blijft dat elke scheidsrechter zijn eigen statistieken met zich meedraagt. Als een bepaalde scheidsrechter is aangesteld, die snel kaarten trekt, wordt dit zeker door de technische staf meegedeeld aan de spelers om er rekening mee te houden. Die vorm van bewust een kaart pakken zodat er in de volgende wedstrijd geen risico bestaat om een belangrijke wedstrijd te missen, is in mijn ogen wedstrijdvervalsing. Ja, de regels zijn er om nageleefd te worden, niet te omzeilen [ik spreek hier alleen over de wetten van de sport]. Vandaar mijn pleidooi om dit soort gedrag aan banden te leggen.

Helaas zijn er evoluties die minder mooi zijn. Het zogenaamde zwaluwtje (= schwalbe) bleek al vlug ingeburgerd te zijn. Eerst was het schering en inslag totdat er een reportage tijdens een wereldbeker te zien was waarbij een nationale ploeg specifiek trainde op het zich zo realistisch mogelijk laten vallen na een ingebeelde fout. Net zoals voorgaand item is het vaak moeilijk met het blote oog waarneembaar, en zeker op volle snelheid en als er contact is. Aangezien voetbal een contactsport is, duidt dit niet automatisch op een fout. Helaas zien commentatoren dat vaak anders. Er is contact en een speler laat zich ter aarde storten, staat in hun woordenboek gegarandeerd voor een overtreding. Zich overdreven laten vallen gebeurde ook op de velden in mijn jeugd. En vaak werkte het ook om de scheidsrechter te misleiden. Bij sommige spelers werkt het na een tijd zelfs enorm in hun nadeel omdat ze de reputatie van duiker hebben waardoor zelfs de scheidsrechter te pas en te onpas fluit of laat doorspelen. Wat dan ook weer niet het geval mag zijn, want dan is de scheidsrechter eerder een loterijspel. Een ander feit is dat je op de Britse eilanden vaak hoort dat het spel harder gespeeld wordt, of als een Britse scheidsrechter op Europees niveau een wedstrijd leidt dat hij meer toelaat. Nog niet zo lang geleden kon je bijna voorspellen hoe een wedstrijd zou uitdraaien op basis van de nationaliteit van de spelleider.

Tegenwoordig zijn we dus in een fase waarbij de commentatoren zaken zeggen: ‘Als hij zich had laten vallen, had hij zeker fout mee gekregen,’ of ‘ het was zeker fout, maar hij laat zich te laat vallen’. Dan denk ik toch dat het heel gemakkelijk is, dat fout een fout is. Nu wordt de schemerzone nog groter gemaakt door de wait-and-see-regel. Maar hoever ga je daar in. Geef je het voordeel totdat er een schot op doel is geweest of enkele passes later? Het lijkt me niet meer ondenkbaar om andere sporten te volgen en een video-referee aan te stellen. Niet alleen de doellijn-technologie heeft zijn waarde al getoond, maar ook voor buitenspel en zelfs voor de grovere fouten, zou het geïntroduceerd mogen worden. Als je dan toch de technologie aanwendt, gebruik het dan volledig en zonder uitzonderingen. Helaas kan je – zelfs voor de belangrijkste bijzaak in het leven – niet op elk voetbalveld deze technologie installeren. Helaas zagen we onlangs op het hoogste niveau enkele fases die een wedstrijd compleet kapot maakten (ploeg x kreeg een speler driemaal geen rood, ploeg y kreeg een buitenspel-goal tegen, wel tweemaal geel). Met al het geld dat in het circuit omgaat, moeten ze toch meer technologie kunnen aanwenden. Er zijn andere opties voor de scheidsrechters, kijk naar het rugby, waarbij slechts de kapitein van het team mag spreken tegen de spelleider (en iedereen hoort wat hij te zeggen heeft), bij hockey moet de persoon die een foute beslissing aanvecht uitleggen waarom iets geen of net wel een fout was en die fase wordt daarop afgehandeld en als de speler het fout heeft, verliezen ze het recht op een video-analyse. Zulke situaties gaan het spel niet of nauwelijks beïnvloeden. Kijk naar sporten als ijshockey, tennis, rugby, daar hebben ze regelmatig te maken met kleine pauzes of onderbrekingen en zorgt nooit voor verlies van amusementswaarde. Het vergroot de eerlijkheid van het spel, biedt de kans om de scheidsrechter niet langer als zwart schaap te behandelen maar als een persoon die respect verdient zoals iedereen op het veld.

Geen idee wat de basis tegenwoordig is om een pro-licentie te verkrijgen, misschien is het hebben van de technologieën een goede en uiterst nuttige investering om foute beslissingen of verkeerde interpretaties recht te zetten of misleidend gedrag te bestraffen. Het is heel spijtig dat je nu teams hebt spelen voor een Europa League ticket waarvoor ze niet in aanmerking komen (helemaal Belgisch wordt het als dat team het enige blijkt te zijn dat het wel zou willen of de honger toont om er het beste van te maken, terwijl andere teams het eerder zien als een overbodige nacompetitie). Niet alleen de media treft schuld, hier is geld de schuldige (lees: overijverige machtspersonen, beleidsmensen e.d.). De enige personen die een club horen te leiden zijn degenen die zich niet laten leiden door geld of winstbejag. Supporters zijn de enigen die weten wat een ploeg nodig heeft of zich kan permitteren. Ze zullen zich niet snel gek laten maken om een hele ploeg in te kopen om zo de vetpotten van het voetbal op te strijken. Als het de praatjesmakers lukt, zoveel te beter voor de echte supporters, maar hoeveel van zulke sprookjes eindigden dramatisch? Het Belgische play-off systeem, zonder voornoemde faling, heeft nog addertjes in het gras. De bekerkampioen kon mits een perfect parkoers de tweede plaats nog halen. Alleen gaf die plaats recht op een Europese ticket waardoor ze eerder in de competitie moesten opdraven (Champions League voorrondes ipv poulefase Europa League) en de kans hadden om er snel uit te liggen. Indirect of onbewust zorgt dit ook voor psychologische voor- of nadelen voor enkele partijen. Denk aan de puntenverdeling van het Eurovisie Songfestival waarbij buurlanden elkaar overduidelijk belonen waardoor er enkele acts die het wel verdienen over het hoofd gezien worden.

Sport hoort geen economisch spel te zijn. Teams in de kleinere Europese competities zullen nooit een Europees succes kunnen boeken. Wat ze nu al als een succes zien is het zo laat mogelijk treffen van een grootmacht om zo de kas goed te spekken. Een mislukking is het als er tegen een even klein team aan de andere kant van Europa gespeeld moet worden en er verloren wordt. Je kan stellen dat elk land evenveel kansen heeft. Het systematisch wegplukken van jeugdig talent uit Ierland (naar Engeland) (of kleine voetbalnaties naar de grote competities als Engeland, Spanje, Italië, Duitsland, Frankrijk) is al decennia lang aan de gang en zelfs op een niveau dat kinderrechten en kinderarbeidswetten moeten onderzocht worden. Op internationaal vlak kunnen de kleinere landen hier en daar nog voor een verrassing zorgen, op clubvlak gebeurt dit zelden. Het hele Europese tornooigebeuren is bijna gericht op de grote teams om scheve situaties recht te kunnen zetten. En zelfs een competitie in de competitie (pre-voorrondes, voorrondes, kwalificaties, poulefase om te eindigen met eliminatierondes) te houden om zo toch de grote namen, die het meeste kijkers opleveren, over te houden. Kleinere teams worden er vanzelf tussenuit gefilterd en liggen uit het tornooi voor de bekende koppen op tv komen. Want de tv-gelden zijn een heel belangrijke vorm van inkomsten voor clubs. Wedstrijden worden niet voor niets op bijna alle mogelijke momenten van de dag gespeeld. In Ierland wordt er resoluut gekozen voor een zomercompetitie en wordt er gespeeld op vrij- en maandagen om zo niet in het vaarwater van de grote wedstrijden verzeild te raken. Het vergt iets meer moed om op een koude, regenachtige avond naar een wedstrijd te gaan kijken dat een minder niveau aanbiedt, dan warm voor de tv te blijven zitten met wedstrijd met topspelers. De echte supporters, die hun ploeg steunen in goede en slechte tijden, en ook als het hondenweer is. De grote meerderheid van fans van de topclubs zijn gelegenheidsfans. Stel de Spaanse topclubs verantwoordelijk voor de enorme schulden die ze met zich meedragen, stel je voor dat Real Madrid en/of Barcelona een aantal seizoenen tegen de degradatie spelen, hoeveel minder merchandise zullen beide teams incasseren? En hoeveel supporters blijven er nog over? Juist, alleen de echte!

Wat dan op amateurniveau en jeugdverenigingen? Simpel, laat hen het spel spelen zonder scheidsrechter. Het zal wat aanpassing vereisen, maar als die man zich in het begin onder het publiek mengt, zullen spelers zich niet langer als acteurs voordoen, zullen spelers hopelijk na een inlooptijd beseffen dat je met eerlijkheid het verst geraakt. Laat de scheidsrechters in het begin nog verslagen opstellen om op die manier toch de rotte appels te straffen of zij die het spel bezien als een uitlaatklep voor hun agressie. De sportiviteit die je nog zelden ziet, zal heropleven en een deugd zijn om te zien alsook een voorbeeld voor de jeugd. Als een speler de bal laatst raakt, maar de scheidsrechter kon het niet juist beoordelen en de speler geeft dit toe, mag alleen toegejuicht worden. Hetzelfde geldt voor hoekschoppen en alle andere fouten. Op het veld heb ik vaak gedacht waarom hebben we in godsnaam een scheidsrechter nodig, maar een week later – bij wijze van spreken – kon je er een elftal aan gebruiken. Daarom pleit ik op amateur niveau, waar het werkelijk slechts gaat om het spelletje en niets met geld, schrap de scheidsrechters en speel op basis van respect en eerlijkheid.

Wat me vooral verontrust is het gebrek aan menselijkheid, ook in de sport, wat toch bedoelt is als ontspanning. Waar is het respect voor de tegenstander? Waarom niet eerlijk je acties opbiechten, onder ogen komen en de gevolgen dragen? Als je frustraties uit je lijf en leden wil meppen of stampen of tegen de tegenstanders, zijn er andere sporten die meer aan je vereisten voldoen dan het excuus om tegen een balletje te trappen. Bij de jeugd werd een regel ingevoerd om de speler die een overtreding maakt een hand te laten geven aan het slachtoffer. Hoe nobel die intentie op zich ook is, bij de jeugd heeft dat – volgens mij – minder impact dan een volwassenen zich voorstelt. Toen ik dat het eerst zag, deed me het denken alsof twee tieners elkaar een kus gaan geven. Een slap (klam?) handje, de tegenpartij niet eens aankijkend en het hele gebeuren had je gemist als je even met je ogen knipperde. Voor de jeugdspelers is het ook een noodzakelijk kwaad om je verder te behoeden voor verdere acties.

Willen we echt onze jeugd aanleren dat je door misleiding of onsportief gedrag gemakkelijker je doel kan bereiken? Of zelfs door manipulatie van de scheidsrechter of door als ouder langs de zijlijn de scheidsrechter of tegenstander verwensingen naar het hoofd te slingeren? Uiteraard moet je in het voetbal niet alles even serieus nemen, maar wees bewust, als ouder, als supporter, dat kinderen en jongeren naar ouderen opkijken. Wees bewust van je status als rolmodel.

Advertenties

Auteur: dhjvg

Bijna 40j geleefd zonder de hulp gekregen te hebben die ik nodig had. Het tekent me en heeft me gemaakt tot wie ik nu ben. Vandaar het "(f)autistische", niet dat mijn inzichten fout zijn, het betekent alleen dat anderen het als fout kunnen aanzien. Maar dat is een ander paar mouwen want wie bezit de complete waarheid, wat is goed/fout? Ik bedoel alleen dat ik zelf weet dat mijn gedachten niet altijd de juiste zijn, hoe juist het ook moge klinken. De constante schemerzone die er steeds voor zorgt dat ik mezelf in vraag begin te stellen, mijn geestelijke gezondheid, of beter gezegd, de mentale gezondheid van de maatschappij (behendig het woord "samenleving" ontwijkend vanwege kristalheldere redenen).

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s